Die Professor – deel 1

Alleen

Herfs – Toulouse, Frankryk

Dis vroegoggend en ’n misreën waai liggies teen die venster. Die luike is oop sodat Die Professor die die grysheid van die herfsoggend kan sien en die reëndruppels teen die ruit kan hoor.

Die grysheid bring aan hom ’n sekere omhelsing die koue ten spyt. En die reën maak dit stiller. Die oggend geluide is gedemp. Die koerant-mannetjie op sy motorfietsie is vanoggend skaars hoorbaar.

Lees voort

Advertisements

SMS

’n Blaar het geval. ’n Herfsblaar soos jou boodskap.

Die herfswind het hom losgeruk van sy stingeltjie en hy het tollende, wiegend met die son wat goud glim deur sy rand, af gedrentel voordat hy saggies, soos ’n gedagte, soos die asemhaling van ’n baba op die donker water land. Die rimpelings het byna onsigbaar uit gekring en toe weer verdwyn.

Lees voort

The Nothing Man

’n Passasierstraler kom aangeskril oor die winkelsentrum se dak. Eers net die gedreun, dan verskyn hy meteens met sy blasende, dreunende motore bo die winkeldak. Wind suis oor sy reuse vlerke. Sy groot silindervormige romp weerkaats goudwit in die laatmiddagson. Sy vlerke wieg effe heen en weer om die kompenseer vir die wind. Dan verdwyn hy elegant agter die horison na die aanloopbaan by O.R. Thambo lughawe.

Lees voort

Jo’burg

Ouverture

Dit is soos ‘n ouverture:

Die oggendson wat deurbreek en Sandton verlig teen die donker bewolkte agtergrond. Net vir ‘n oomblik voordat alles weer grys word en die reëndruppels tranerig val op die ruit. Die winter se voorspel, ‘n treurspel wat uitsak oor die kolom karre wat ewe treurig kruip-kruip op die snelweg. Soos bedelaars in duur, blink motors skuifel hulle na die honger verligting by die doolhof van die middestad, die glaspaleise van Sandton, in die torings vol rykdom.

Die armoede van ‘n stedeling.

Die koue van die oggend is in die traagheid van die mense in die straat. Hulle marsjeer ‘n dodemars. Gebuig onder sambrele of met hulle koppe ingetrek in hulle skouers beweeg hulle teen die sypaadjie af. Dié kant toe, dáái kant toe. Elkeen na sy werkswinkel, kantoor, bedelverkeerslig, dwelmhool, penthouse-kantoor op die hoogste vloer…

Dan sien ek haar. Sy dra ‘n viool in ‘n sak wat hang oor haar skouer. Sy trippel, trippel met die viool wat bons teen haar heup en haar bont-rooi skoolrokkie wat saam wip met die ritme. Haar vlegsels swaai heen en weer en sy sweef tussen die voetgangers deur. Haar trippel word ‘n danspassie. Die melancholie van ‘n ambulans sirene word haar musiek…

Deel I: ’n Glimlag Sonder Tande

Die stad het sy eie kop en maag en geslag. [Andre P. Brink]

Van die dertiende vloer sak ek af in die stad in. Hier, op die sypaadjie, is dit anders as in my kantoor. In my kantoor is ek hoog bo die stad.  Die gedreun van die stad en koue wind is daar onder, geluidloos en agter die glas van die venster. Vêr.

Uit die hysbak en ek is tussen die toeters van motors, baldadige studente, bedelaars en sakemanne met swart pakke. Hiér is ek in die stad in. Die stad omhul my met sy asem, sy beton en herfsblare. Ek hoor die wagte skater by Melle straat, ek sien skoolkinders in hul blou en grys uniforms wat hand-aan-hand galop op die sypaadjie. Ek ruik die klam van die nag se reën. Hiér is die rastafariër by die musiekwinkel op die hoek wat my  elke oggend glimlaggend en tandeloos groet.

Hier maak mens gou vriende.  Jy leer gou die bekende gesigte op jou roete ken.  Jy groet, en die eerste keer groet hulle verbaas terug.  Die tweede keer is dit ‘n breë glimlag.  Daarna sal hy eerste groet en dalk in ‘n vreemde aksent sê: “pasop vir die tsotsi daar by seventy-two-Juta, by die hairdresser,  hou so dié kant van die straat.”  Ek sal dan glimlag en knik.  So maak ons vriende.  Onwaarskynlike vriende op ‘n onwaarskynlike plek.

Soos ‘n verwaarloosde kind soek die stad na warmte, verlossing van honger en ellende. Ek sien dit in die tandlose glimlagte, ek hoor dit as die Oos-Europeër (aksent) met die Andy Cap pet en ‘n sigaret in die hand, in die oggend verneem hoe dit met my gaan;  Jackson by die koffiewinkel wat met sy nuutste toebroodjie resep spog.

Hier is politiek vêr. Dit maak nie saak as daar nie elektrisiteit is nie (meeste van hierdie mense het nog nooit elektrisiteit gehad nie!). Die ekonomie is van geen belang daar waar die boemelaar lê en slaap onder die brug nie.  Die stad gee nie om vir die wisselkoers of die nuutste olieprys of wat die aandelebeurs dink van die president se onlangse droogmaak nie.

Dag na dag veg die stad om oorlewing maar, ten spyte hiervan, groet hy my elke oggend met sy glimlag sonder tande.

Deel II: Rondom Jo’burg Stasie

Die trein kom by die stasie ingekruip, so stadig asof hy gatkruip. So met ‘n ekskuus-dat-ek-lewe, stert tussen die bene, bang-om-met-‘n-klip-gegooi-te-word houding. Blou en vol stof. Het treine dan geen trots meer nie? Is daar nog sinjale wat salueer as hulle verbykom of hang dié nou ook al soos die verlepte rommel aan die bome in Joubert Park? Kermend en knarsend kom die ou reuse wurm tot stilstand en lê daar stil en dood en wag dat die stad sy binnegoed uitsuig.

Soos ‘n trein dwaal my gedagtes deur die stad. Dit skuifel-waggel deur die strate van wil-nie-meer-bother-nie. Deur die strate van drug dealers, prostitute, rowers, moordenaars, boemelaars en survivors… Verby die manne met goue kettings om die nek wat verwaand jaag met blink swart motors deur die strate van Bertrams en Hillbrow – die nuwe heersers van die stad.

Die trein swaai deur die wisselaars van wat was. Oor die brûe van maer mans wat sterf aan myntering en vet myn magnate met hulle onderbaadjies en goue kettings wat uit die sak op sy boepens hang. Die ou heersers van die stad.

Ek loop deur die donker muwwe myntonnels van stof en nog stof en iemand anders se goud. Dis hier, hier in hierdie gate waar elke donker deel van ons land se geskiedenis tot bevrugting gekom het. Dis hierdie plek met sy donker tonnels en vuil vensters waar vergryping die ritme van ons verlede bepaal het. Die plek waarvoor plaashuise afgebrand is en vrouens verkrag is in konsentrasiekampe.

En nou? Die left-overs. Die dramaverhoog vir ‘n nuwe lieg-geskiedenis.

In sy vergete woonbuurte waar die verf van die mure afdop, waar rommel en geroeste skroot in die modderplasse rondlê, het die buitelanders ingetrek.

Leë bierbottels lê in strate en in die grotte wat ruik na steenkoolrook, ou bier en urine. Die lug is gevul met die reuk van ellende, armoede en gebrande putupap. Die junkies tuimel sleepvoetend deur die strate of lê leweloos teen die randstene soos ‘n verwaaide hoop vuil plastieksakke. Mense staan en sit doelloos rond, hulle koppe en lywe wieg ritmies heen en weer saam met die swaai van die trein. Net ek kyk by die vester uit. Is dit net ek wat sien?

By Jeppestown sny en sweis hulle die onderwêreld in die honderde chop shops. In Troyeville slaan die pimps die hoere en in Bezz-valley klap die skote. Yeoville is dood. Die tering wat deur die wetteloosheid en liberalisme van die tagtiger progressives hier versprei is, het sy tol geëis. Die new age verrotting het gegroei, geteer en ‘n bende-nes oopgebars sodat die feces, pis en dwelm-spuitnaalde die strate vol gespoel het. Die eerste grys gebiede van die tagtigs. Die eerste bloedvergiftiging. Die eerste om te vrek. Waar daar ‘n middelklas bestaan was is nou leë murasies, dakloos, vensterloos, deurloos, moedeloos toegegroei onder onkruid. Kafees waar brood en melk gekoop was is nou woonplekke en afset gebiede vir goedkoop dwelmmiddels.  Die ou huise staan daar soos die skedels van die stoflike oorskot van voorstedelike Johannesburg. Die stad se eie Nyamata. ‘n Monument vir ekonomiese volksmoord.

Op die stoep sit ‘n sieklike maer vrou en borsvoed ‘n baba. ‘n Man met ‘n bottel bier in die hand verskyn in die deur.  Ek probeer voorstel hoe die stoep eens moes gelyk het.  Rooi gepoleerde vloer, honderde plantpotjies, ‘n paar ou stoele en ‘n portable-draadlosie, ingestel op die Oggend Oordenking:

“Wat soek jy hier?”, vra die man met die bottel bier in ‘n vreemde Wes Afrika-aksent my.

“My land.”, antwoord ek hom.

“Waar’s jóú land?”, vra ek hom.

Hy antwoord nie. Hy draai om en kruip terug in die skedel in.

Wat was, sal nooit weer wees nie, besluit ek.

In Braamfontein dreun die wind deur die takke in Smit straat. Die ou diesel lokomotief dreun by Jo’burg stasie. So ‘n diep roggeldreun soos die blou dieselkop wat in die winternagte sy gebrom laat kom en gaan het op die koue Vrystaatse wind toe ek ‘n kind was – nagte se wakkerlê en luister hoe die treine shunt. En daar anderkant die treine, langs die vaal hoop klippe, die ou mynskag met sy treurende hyser kermend oor die Vrystaatse vlakte.

Stamp-stamp bots die treintrokke onder Mandela brug en met ‘n kreun-ruk begin die trein rol. Stadig met sy ysterwiele knarsend trek hy sy spoor onder die rook van die squatter camps deur. Tussen die skroot en kakiebos van Western area dreun hy deur. Weg na die blouvaal winterlug van Die Vrystaat met sy wye vlaktes en wind wat sing deur die blonde veld. En dan word dit stil. Die trein is weg.

Die nag daal oor Braamfontein. Dit bekruip die stad met die ritmiese dwarr-dwarr van kwaito- en house-musiek wat uit die swart BMWs en minibus taksies bars. Luidrugtige studente drom in groepies saam voor kafees en ingange van woonstelblokke. In die donker skudu’s van die groot bome met wit verligte takke (soos spoke se vingers wat in die donker nag op steek), sit groepies mense kop-onderstebo, sigaret in die hand en loer vir elke verbyganger met hulle geel lustige oë. Die heersers van die nag.

Dit was tóé dat ek haar weer sien. Die meisie met die viool. Sy huppel-trippel deur die skaduwees, verby die geel oë en leë drankbottels. Om die groep mans wat luidrugtig in ‘n kring staan en gesels. Verby die nagwag met sy swart mus en koffiefles. Af, af met die straat en dan, so skielik as wat sy verskyn het vlieg sy om die hoek en word ingesluk deur die donker skadu’s van die nag.

En toe is sy ook weg.

Deel III: Die Mandela Brug

Ek staan soos ‘n slapelose en skreeu uit oor ‘n slapende stad.

‘n Brug is daar om twee wêrelde te verbind. Op hierdie brug is dit net ek en die koue reën. Geen motors, geen voetgangers. Net ek.

Hier so skuins na tien-uur word die stad ‘n spookstad. Die taxi’s en blink motors is weg en het plek gemaak vir prostitute en skemeragtige dwalers met sweetpak-kappies oor hulle koppe. Vullislorries het nou die stad vir hul self en kruip prehistories, klaend en vretende aan die aas.

Ek staan op die Nelson Mandala Brug met sy vier torings en spantoue soos visgrate wat wit glim in die dowwe stads beligting. Op elke toring is daar ‘n groot lig wat die kleure van die landsvlag verteenwoordig. Net die rooi lig, die simbool van bloedvergieting, is die een wat nog brand.

Teen een van die geboue in Braamfontein is ‘n reuse banier met die silhoeët van Nelson Mandela wat rooi glim in die toring se lig. Hy staan seëvierend, dansend en gesigloos met gebalde vuis omhoog, handpalm na voor gedraai – swart mag.

Die banier wapper los in die ysige wind en drup dun slierte van die reën. Agter die banier, in die vêrte, dof verskuil agter die sproei van die reën staan die Ponte met sy groot rooi advertensie bord wat sonder ritme flikker teen die swart agtergrond van die nag en ek dink aan die flikkerende Vodacom neonlig daar naby die hospitaal in Mosselbaai…

My asem gooi ‘n skadu teen die mis wat kruip oor die brug en die koue reëndruppels slaan skerp teen die wit vel van my gesig.

Dan hoor ek dit. Die soet klanke van haar viool vanuit die diepte van die nat gereënde stad. Vanuit Braamfontein met sy betogings, vanuit Fordsburg so vêrafgeleë van hierdie brug. Vanaf die hoë beton torings kom die geluid meesleurend en hartseer.

Ek skreeu weer, maar niemand hoor nie.

SLOT

 

 

 

 

Augustus

Daar’s melancholie in die Augustuswind, veral hier op die Hoëveld. Dis ‘n sameswering deur die stof van die ou myn-slikdamme, rollende koeldrankblikke, tollende plastieksakke en die histerie van verkeer. Die duikweg is donkerder, die wag by die kruising meer bedroewend in sy lang swart jas en die taxi’s ry stadiger as gewoonlik onwettig oor die rooi lig.

Lees voort

Droom Oor Droom

Drome is die Wiskunde van jou emosionele herinneringe.

Projeksies en die Dame met die Parasol

In Wiskunde speel ons soms met Vektor Algebra. Een van die onderwerpe is om te kyk na die parallelle komponent van een vektor op ’n ander (die ander een moet groter as nul wees). Amper soos die skaduwee wat een vektor op ’n ander gooi. Dít, in Wiskunde, is wat ons ’n vektor projeksie noem. As die vektore egter reghoekig (of haaks soos my oupa altyd gesê het) met mekaar is, dan verdwyn die skaduwee. Soos ’n paal wat pen regop staan en geen skaduwee gooi twaalfuur die middag nie.

Drome, soos Wiskunde, is ook projeksies. Dis wanneer jou herinneringe geprosesseer word en die onderbewussyn beelde skep (projekteer) om die herinneringe te visualiseer. Net die nodige. Net genoeg om die herinneringe weer te herroep en het dus gewoonlik ’n tekort aan detail soos die gesigte van mense of spesifieke plekke waar die droom afspeel en ook dat die droom, soos ’n Tsjechof verhaal, in die middel van ’n groter gebeurtenis begin en dan weer te eindig met ’n geïnsinueerde ellips – en so gaan dit aan. ’n Verhaal wat nêrens begin en nêrens eindig. Ek kan onthou hoe ek as sesjarige my ma eendag gevra het: Hoe weet ek dat ek wakker is en dat ek nie nog besig is met laasnag se droom nie? Deesdae vra ek: Is ek wel wakker maar steeds in laasnag se droom?

Lees voort